PIJNEDUCATIE

 1.     Het begrijpen van chronische pijn.

Wat is chronische pijn?

Iedereen kent acute pijn. Een verzwikte enkel geeft uitrekking van banden en kneuzingen. De pijn is een signaal om de voet tijdelijk minder te belasten. Zo kan het letsel genezen en meestal verdwijnt dan ook de pijn. Acute pijn heeft een signaalfunctie, betekent alarm. Zonder pijngevoel zouden mensen zichzelf voortdurend verwonden, omdat het niet wordt opgemerkt als er een beschadiging is. Als pijn langer blijft bestaan, ook als het letsel al genezen is, dan wordt er gesproken van chronische pijn. Als chronische pijn nog steeds opgevat wordt als alarmsignaal dan heeft dat grote consequenties voor het dagelijkse leven. Chronische pijn heeft echter geen signaalfunctie meer, hoewel het nog steeds wel zo voelt. De hersenen, waar alle pijngewaarwording zich afspeelt, houden ons als het ware voor de gek. Hieronder wordt uitgelegd hoe dit werkt.

 

Hoe werkt dit in het zenuwstelsel?

Bij chronische pijn raakt het hele zenuwstelsel steeds gevoeliger voor pijnprikkels (sensitisering). Denk aan een alarmsysteem dat veel te strak is afgesteld en afgaat bij het minste of geringste signaal terwijl de dreiging minimaal of zelfs niet aanwezig is. Er wordt dus bij een minimale prikkel toch pijn ervaren.

Uiteindelijk zal het zelfs zo zijn dat er in het pijnlijke lichaamsdeel geen weefselschade meer is, terwijl er in de hersenen toch een enorme pijngewaarwording bestaat. We kennen zo’n verschijnsel ook bij mensen met een amputatie: hoewel de voet er niet meer is, kan die voet nog wel verschrikkelijk pijn doen. De pijn die wordt ervaren is echter wel reëel, er wordt écht pijn ervaren!  Zowel bij chronische pijn als bij fantoompijn na een amputatie spelen de hersenen en het zenuwstelsel daarin dus de grootste rol. Het zenuwstelsel is zo overgevoelig geworden dat de minste prikkels al snel als alarmerend signaal doorkomen in de hersenen. Het  zenuwstelsel zal in de loop der tijd zelfs veranderen. Het pijnlijke lichaamsdeel krijgt bijvoorbeeld een grotere projectie in de hersenen waardoor de prikkels die in de hersenen aankomen ook eerder als zeer gevoelig en pijnlijk worden ervaren.

Daarnaast hebben negatieve emoties en negatieve gedachten het effect dat zij weinig geruststellend zijn en dus geen dempend signaal vanuit de hersenen sturen naar het pijnlijke lichaamsdeel zelf. Dus naast de verandering in opgaande signalen naar de hersenen is er ook een verandering in de neergaande signalen naar het lichaam toe. Ook heeft deze ontwikkeling een toename in de productie van bepaalde hormonen tot gevolg, waardoor het lichaam anders reageert. Het zenuwstelsel en het lichaam raken dus op verschillende manieren ontregeld. Dit kan zich o.a. uiten in een overgevoeligheid voor prikkels in de directe omgeving, verminderde concentratie, gespannenheid en sneller transpireren.

Als er al heel lang pijn wordt gevoeld, wordt die pijn één van de belangrijkste ervaringen in de hersenen. Vaak wordt niet meer gevoeld of spieren gespannen of juist ontspannen zijn. En als je niet meer goed voelt wat je doet met het lichaam, gaat bewegen ook moeilijk. Het lichaam is dan vooral geassocieerd met pijn, gekoppeld aan de pijn, en je ervaart zelden meer prettige gevoelens uit het lichaam. Dit is nog sterker bij mensen die al eerder nare lichamelijke ervaringen hebben gehad.

Er zijn dus een aantal factoren die duidelijk een negatieve invloed hebben op het chronisch worden van de pijn. Overmatige aandacht voor de pijn, onvoldoende informatie en onzekerheid over de klachten, negatieve gedachten over het pijnlijke lichaamsdeel, emoties van angst voor schade en/of de gevolgen van de pijn en minder actief functioneren met het lichaam en het lichaamsdeel waar de pijn zich bevindt. 

Als we dit nu weten en begrijpen dan weten we dus ook dat er een heel aantal factoren zijn die een pósitief effect hebben op het ervaren van pijn.

 

2.      Gezond reageren op pijn.

Waarmee kun je chronisch pijn gunstig beïnvloeden? Hoe kun je anders leren denken, doen en voelen?

 

Hieronder volgen een aantal adviezen die helpen meer grip te krijgen op zo gezond mogelijk leven mét pijn.

Weet zeker dat je alle nodige medische zorg hebt ontvangen. Alle ongewone pijn en klachten vragen om goede medische zorg.
Zorg dat je alles over de klachten en de therapie goed begrijpt. Vraag de therapeut of er wetenschappelijke studies zijn die de behandeling die jij krijgt ondersteunen..
Vermijd afhankelijkheid van de therapeut. Een goede behandelaar is met je begaan, heeft voldoende kennis en is nieuwsgierig naar nieuwe ontwikkelingen op zijn of haar vakgebied. Daarbij is een goede therapeut gemotiveerd om jou zelf weer de regie over je leven te helpen vinden.

Er worden binnen het behandelprogramma een aantal verklaringsmodellen gebruikt.

We nemen je mee in deze uitleg om zo nog beter te begrijpen waar de behandelingen op zijn gebaseerd. Hierdoor weet je ook beter wat je zelf kunt doen om de chronisch pijn gunstig te beïnvloeden.

Zoals uitgelegd in 1 heeft de overgevoeligheid van het hele zenuwstelsel tot gevolg dat alleen de “pijntune” nog wordt gespeeld. Belangrijk is dus om weer het hele orkest te laten spelen. Dit betekent alle spieren en gewrichten weer gaan inschakelen, gaan variëren in houding en beweging, onderzoeken wat je wél kunt doen en afwisselen in houding en beweging, iets ondernemen en weer opnieuw leuke dingen gaan doen óf gaan ontdekken wat je leuk vindt én weer meer in contact komen met mensen.

Zoals een ui in elkaar zit zo, met een kern en schil eromheen, daar weer een schil omheen enz.,  zo heeft ook de pijn verschillende lagen. Binnenin de pijnervaring, daaromheen de gedachten en overtuigingen over deze pijnervaring, dan ontstaat er het lijden aan de pijn met al zijn emoties. Daaromheen kan pijn vermijdingsgedrag tot gevolg hebben en uiteindelijk kan dit een grote uitwerking hebben op contacten met bijvoorbeeld vrienden, verandering van werk enz.

De pijn krijgt hiermee dus een steeds groter effect op je denken, voelen en handelen. Het is belangrijk om de ui te ontleden en in alle ringen verandering aan te brengen.

Het kan zijn dat angst een grote rol speelt bij langer bestaande pijnklachten. Angst staat altijd in een breder verband. Er kunnen duidelijke oorzaken aan te wijzen zijn waarom je angst hebt voor klachten of angstig bent voor de gevolgen hiervan, maar er kan ook verborgen angst zijn. Er kunnen verschillende oorzaken zijn maar alle soorten angst leiden tot  een vicieuze cirkel van pijn en minder gezond functioneren. Je leven wordt hierdoor bedreigd. Om deze angst te kunnen beïnvloeden is het belangrijk om hierover duidelijkheid te krijgen én zoveel mogelijk uitleg te krijgen over het functioneren van je lichaam.

In eerste instantie is reactie op pijn én daarbij alle veranderingen die in het lichaam plaatsvinden een belangrijk overlevingsmechanisme én dus bedoeld om een mens te beschermen. Belangrijk is om te bedenken dat deze eerste intentie van het lichaam een goede is.

Om te zorgen dat jij de pijn weer de baas wordt is het belangrijk dat de behandelaar het juiste recept, de juiste behandeling dus, voorschrijft. Het moet gericht zijn op jouw persoonlijke situatie op basis van de meest actuele wetenschap. De juiste behandeling moet antwoord kunnen geven op de volgende vragen; Wat is er in je lichaam gebeurd? Hoe lang duurt het om beter te worden? Wat zijn de verschillende opties om dit probleem aan te pakken? Wat kan je er zelf aan doen? Wat kan de behandelaar hier aan doen? Is er iets speciaals wat speciale aandacht vereist? Wat zeggen de lichamelijke onderzoeksresultaten zoals foto’s of scans?

 

Belangrijk gereedschap om de pijn de baas te worden:

De pijn snappen  Soms ben je misschien geneigd te denken “ik ga door de pijn heen, niet zeuren doorgaan, de pijn zal wel ergens goed voor zijn, geen pijn…..geen verbetering ofwel “no pain…no gain” …Belangrijk is dat je deze wijze van denken verandert.  Niet door de pijnbarrière heen maar de pijn leren begrijpen!  Als je begrijpt hoe pijn in het lichaam werkt dan vermindert dit de dreiging en hoeven alle beschermingsmechanismen zoals het sympatische zenuwstelsel. (dat van die vecht- en vlucht reacties), het hormoonsysteem en het spiersysteem niet zo hard te werken.

In plaats hiervan zal door goed een goed begrip de normale immuunfunctie weer herstellen. In combinatie met gewoon rustig en bewust bewegen met een geleidelijke opbouw!!

Pijn voelen is nog geen beschadiging! Het kan zijn dat je denkt het lichaam te beschadigen als je pijn voelt tijdens een beweging of houding.  Het is belangrijk te leren en te weten hoe en welke bewegingen mét pijn veilig kunnen worden uitgevoerd zonder dat je het lichaam schade toebrengt. Heel vaak is er veel meer mogelijk dan je denkt !! Angst overwinnen en het vertrouwen terugkrijgen.
Positief en met geduld geleidelijk opbouwen.  Weer vertrouwen krijgen in je mogelijkheden vraagt om onderzoeken wat je echt kunt (= grenzen bepalen)  en daarna stap voor stap deze activiteiten weer opbouwen. Het kan ook zijn dat angst een belemmering is en ook dan gaan we stap voor stap weer activiteiten ondernemen om het vertrouwen in bewegen te vergroten.
Weer plannen maken. Als je activiteiten gaat opbouwen stel je zelf een doel, maak plannen wat je straks weer wilt..  In kleine stapjes van makkelijk naar moeilijk. Iedere stap moet haalbaar zijn en een overwinning opleveren! Nadenken over wat je echt belangrijk vindt in het leven, jouw waarden, is heel belangrijk.
 Stel je voor… help het zenuwstelsel!! Het helpt om je voor te stellen hoe een beweging er uit zal zien als je die weer wilt gaan oefenen. Er zijn nog veel meer manieren van oefenen die het centrale zenuwstelsel helpen om het orkest weer volledig te laten spelen.

Stel je de beweging in gedachten voor en fantaseer hierover, verander de invloed van zwaartekracht, varieer in de uitvoering, varieer met visuele input; gebruik maken van een spiegel of de Wii, verander de omgeving waar je oefent, oefen op verschillende momenten in verschillende stemmingen, voeg afleiding toe zoals muziek, of in combinatie met een creatieve activiteit of hobby, combineer met een functionele activiteit, varieer in uitvoering; wissel het tempo af, met de ogen dicht en schakel het hele lichaam in.

Medicatie

Bij chronische pijn werken gewone pijnstillers meestal niet zo goed meer. Daardoor gebruiken mensen soms héél hoge doseringen waar ze dan vervolgens bijwerkingen van krijgen. Ook gebruiken veel mensen alleen pijnstillers als het echt niet meer gaat. Dit heeft meerdere nadelen:

-          Ten eerste is de pijn dan zo hoog opgelopen dat de meeste pijnstillers niet meer werken.

-          Ten tweede moet dan steeds bij jezelf worden nagegaan of de pijn wel erg genoeg is om een pijnstiller te nemen. Op die manier moet je steeds met de pijn bezig zijn en zoveel extra aandacht zou je daar misschien niet aan willen besteden.

-          Tot slot verbloemt de medicatie vaak de reële toestand en wordt het gemakkelijker om door te blijven gaan, wat het bestaande klachtenpatroon in de hand werkt

Bij chronische pijn is het dan ook verstandig om pijnstillers alleen in te nemen op vaste tijden. Ook is het zinvol om eens voorzichtig te proberen af te bouwen: soms blijkt dat het geen verschil uitmaakt en dan kan je beter geen medicijnen nemen! Er zijn ook andere geneesmiddelen dan echte pijnstillers die gunstig kunnen werken bij chronische pijn. De arts kan daar meer over vertellen.

3: Goed omgaan met energie

De gezonde situatie: het lichaam is in evenwicht. Functies als temperatuur, zuurgraad, bloeddruk en ademhaling zijn op elkaar afgestemd. En het lichaam zorgt er zelf voor dat deze balans (homeostase) blijft bestaan.

Tijdens de inspanning gaat de belastbaarheid omlaag: het lichaam wordt moe. Pas ná de inspanning kan het lichaam herstellen en gaat de belastbaarheid weer omhoog, tot iets voorbij het oude niveau.

Conclusie: je kunt het beste weer beginnen met inspannen als het herstel maximaal is. Dit model werkt optimaal in gezonde situaties, waarbij alle functies van het lichaam met elkaar in evenwicht zijn. Maar: ook als niet alles mooi in balans is:  Trainen is altijd mogelijk!

 

Trainingsprikkel: een gedoseerde inspanning die niet past binnen de normaalinstelling van de balans.

Trainingseffect: reactie van het lichaam op een trainingsprikkel

Training: systematisch en gedoseerd veranderen van de balans d.m.v. een opeenvolging van trainingsprikkels

Overbelastingsprikkel: niet juist gedoseerde inspanning, waardoor de balans teveel in de war raakt. Het herstel van die balans heeft dan meer tijd nodig.

 

Elke inspanning, die verantwoord wordt doorgevoerd, is een training. Daarbij hoef je niet persé te zweten! De trainingsprikkel moet passen bij het evenwicht van de te trainen persoon.

Trainen, ofwel opbouwen, zal dus het beste tot zijn recht komen als:

-         De inspanning juist gedoseerd is, passend bij de bestaande belastbaarheid (wij noemen dat het vinden van het juiste basisniveau). Door realistisch te meten waar je grenzen liggen, voorkom je dat je te hoog begint.

-         De inspanning systematisch en gedoseerd terug blijft komen: wij noemen dit graded activity. In de opbouw zorg je , op vooraf bepaalde momenten, met steeds dezelfde tussenpozen, voor verantwoorde stappen omhoog (ongeveer 10% van wat je kunt)

-         De eerstvolgende inspanning plaats vindt als je optimaal hersteld bent. Dit vraagt om het bewust doseren van je inspanningen over dag en week. Bij een goede dagindeling wordt een gedoseerde activiteit die veel energie kost, afgewisseld met ontspanning, of een activiteit die weinig of geen energie kost.

 

Uitstapje naar Chronische Pijn en de gevolgen rondom energie

Continu in verhoogde staat van paraatheid -à chronisch gebrek aan energie (energieschuld)

 

Chronische overbelasting en/of onderbelasting -à uitgeput / uitgeblust -à dag-nachtritme / slapen

 

Te druk zijn/te druk maken -à niet helder denken -à informatieverwerking -à geheugen

 

Chronisch druk zijn en/of druk maken -à twijfelen/piekeren/angst -à inspiratie verdwijnt -à leuke dingen verdwijnen -à kwaliteit van leven

 

--------------------------------------------------------

 

Als je bewust iets met je dagindeling wilt gaan doen begin je eerst met registratie van hoe het nu gaat. Het is vaak erg lastig hoe je iets moet interpreteren:

 

-         Welke lichaamssignalen gebruik je (pijn, vermoeidheid, spanning, ademhaling)?

-         Hoe inspannend is iets voor jou, op een bepaald moment?

-         Is wat je waarneemt een gevolg van de lichamelijke inspanning?

-         Of is dat het gevolg van wat het denkwerk je kost?

-         In hoeverre is de chronische vermoeidheid bepalend?

Als je vervolgens bepaalt dat er veranderingen in je dagindeling nodig zijn, ga je dat plannen. Deze is gericht op:

 

-         Een goede verdeling van een gedoseerde activiteit die veel energie kost, afgewisseld met ontspanning, of een activiteit die weinig of geen energie kost

-         De juiste hoeveelheid pauze, op het juiste moment (3 soorten pauzes: micro, klein en groot)

-         Regelmaat in dag en week (ritme waar je lichaam aan gaat wennen)

-         Rekening houdend met je eigen bioritme (dag, middag, avondmens)

-         Een evenwicht tussen dingen die ‘moeten’ en dingen die je zelf graag wilt doen

 

En tot slot:

SCHULD AFBETALEN GAAT IN KLEINE BEETJES, KOST DUS TIJD EN VRAAGT OM GEDULD!!

4.      De invloed van stress en emoties

Stress: Wees op je hoede!

Stress is een begrip wat in onze samenleving vaak een negatieve klank heeft. Dit is echter niet altijd terecht, het is immers iets waar je niet buiten kunt. Het is een soort waarschuwingssignaal van je lichaam, dat er gevaar dreigt of dat er iets te gebeuren staat.

Vechten, vluchten of bevriezen (fight, flight or fright)

Stel je voor: Je leeft in de prehistorie en je gaat op jacht om een mammoet te schieten. Wanneer je oog in oog met de mammoet komt te staan dan blijkt deze toch wel heel erg groot te zijn. Hoe zou je reageren? 

Je hebt in feite een ingebouwd alarmsysteem, wat ervoor zorgt dat het lichaam wordt voorbereid om adequaat op te treden: je kunt jezelf goed verdedigen, jezelf in veiligheid brengen of jezelf tijdelijk verbergen voor een bepaalde dreiging of vijand. Je kunt vechten, vluchten of bevriezen.

Vechten of vluchten spreekt voor zichzelf. Bij bevriezen kun je denken aan niet meer bewegen, stijf staan van angst, jezelf zo onopvallend mogelijk gedragen of jezelf verbergen. l. [cartoon 'vechten']             [cartoon 'vluchten']

            Vechten                                                                     vluchten

 

Een spannende en avontuurlijke gebeurtenis

Je lichaam maakt bij dreiging of een spannende gebeurtenis stoffen aan, die je alert maken en je als het goed is genoeg energie geven om op een doeltreffende manier te reageren.
Hoe reageert het lichaam hierop?

-         Bloeddruk stijgt

-         Hartslag versnelt

-         Ademhalingsfrequentie neemt toe

-         Stofwisseling neemt toe

-         Spierspanning neemt toe

Als het gevaar voorbij is dan passen de lichaamsfuncties zich weer aan en treedt herstel op.

Langdurige stress

Langdurige blootstelling aan stress geeft chronische stress. Het lichaam blijft dan in een toestand van alarmering. Stresshormonen  worden aangemaakt, zoals adrenaline, noradrenaline en cortisol en er is geen tijd voor herstel. Dit brengt schade toe aan je lichamelijke en psychische gezondheid. Je kunt je dit voorstellen als de rek die uit een veer is,  deze blijft permanent te lang en veert niet goed meer terug. Wanneer op vergelijkbare wijze de rek uit het autonoom zenuwstelsel is kunnen verstoringen optreden. Het is dan alsof het alarm continu zachtjes afgaat.

Negatieve stress kan de volgende klachten veroorzaken:

-         Lichamelijke klachten, zoals verhoogde bloeddruk, spierpijn, slapeloosheid, onregelmatige hartslag, maag- en darmstoornissen, chronische lichamelijke vermoeidheid, hyperventilatie, etc.

-         Psychische signalen en klachten, zoals snel geëmotioneerd en geïrriteerd zijn, rusteloos, gejaagd, gespannen, neerslachtig, lusteloos, geestelijke vermoeidheid, verminderde draagkracht, etc.

-         Gedragsmatige signalen als klagen, piekeren, cynisme, druk en veel praten, te veel eten, aandacht en concentratiestoornissen, toenemend alcoholgebruik, zich isoleren, etc.

 

Emotie                                                          

                                             

Het blijkt dat negatieve emoties de pijnbeleving versterken en positieve emoties de pijnbeleving verminderen.  De context waarin de pijn wordt beleeft speelt een grote rol. 

Pijn in een positieve situatie wordt sneller vergeten en overwonnen dan pijn in een negatieve situatie. Je kunt hierbij denken aan een bevalling die goed verloopt en aan een auto-ongeluk veroorzaakt door iemand anders met veel negatieve gevolgen. Negatieve emoties en frustraties geven een kleuring aan de pijn en kunnen daardoor langer blijven hangen. Deze emoties worden anders in de hersenen verwerkt.

Bij te veel negatieve emoties stapelen de ervaringen zich op en worden deze ervaringen niet meer omgezet in herinneringen. Aandacht en concentratiestoornissen kunnen optreden, het lijkt alsof het geheugen niet goed werkt. Ook kan verdoving voor pijn en emotie ontstaan oftewel  “gevoelsarmoede”.  Aan de buitenkant lijkt het alsof er niets aan de hand is, maar van binnen treedt verstijving en verkramping op. Het gevoelsleven raakt ingekapseld, je kunt geen contact meer maken met je gevoelens. Als reactie hierop wil je nog meer presteren om het gevoel van zelfwaardering en controle te behouden. Dit kun je niet altijd volhouden en op een gegeven moment breekt dit. Je kunt dan het gevoel hebben dat je er niet meer bij hoort en je kunt dit als een afgang ervaren. Je kunt jezelf minderwaardig gaan voelen.

Negatieve stress een halt toeroepen is vaak simpeler gezegd dan gedaan. Je zit als het ware in een draaimolen van stress. Die gaat te hard en het duizelt je. Je kunt zaken niet meer goed op een rijtje zetten. Het doel is om de stress te beheersen, de draaglast te verminderen en de draagkracht te vergroten, zodat er een evenwicht tussen beide komt. Aandachtsoefeningen, het leren om in het “hier en nu” te zijn, kunnen helpen om de draagkracht te vergroten.






sitemap Groepspraktijk De Vries

kernwoorden

fysiotherapie
fysiotherapeut
manuele therapie
manueel therapeut
haptonomie
haptonoom
groepspraktijk
medische fitness
fitness
bewegen
beweegprogramma
arbo
rug
rugklachten
nek
nekklachten
schouder
schouderklachten
hoofdpijn
preventie
ademtherapie
agis
bos en lommer
amsterdam
west
beweegkuur
 
Deze website wordt onderhouden met cms pprzz® een product van ontwerpbureau TWEED in Vinkeveen